„Nie dotykaj tej teczki” — usłyszałam od mamy, kiedy zobaczyłam w jej szafie moje nazwisko
„Oddaj. Teraz.”
Mama stała w progu sypialni, blada, z ręką wyciągniętą w moją stronę. W drugiej trzymała telefon, jakby już dzwoniła albo miała dzwonić na policję. A ja miałam w dłoniach zwykłą, szarą teczkę z gumką. Na okładce, długopisem, było moje nazwisko i imię. Moje.
— Mamo, ja tylko… ja szukałam tego segregatora z rachunkami za prąd. Mówiłaś, że jest w szafie.
— Rachunki są na komodzie. Oddaj tę teczkę i nie rób scen.
To było śmieszne, bo to ona robiła scenę. Nigdy nie widziałam jej takiej. Zwykle jak coś się działo, to zaciskała usta i udawała, że nie. A teraz prawie się trzęsła.
— Czemu to jest podpisane moim nazwiskiem? — zapytałam, chociaż już czułam, że odpowiedź mi się nie spodoba.
Mama zrobiła krok, jakby miała mi to wyrwać.
— Bo tak. Zostaw.
Odruchowo cofnęłam rękę. I wtedy gumka zsunęła się sama, bo była stara, sparciała. Kilka kartek wysunęło się na podłogę.
Pierwsze, co zobaczyłam, to nagłówek: „Wezwanie do zapłaty”. Potem „Bank”. Potem kwota, od której mi się zrobiło gorąco.
— Co to jest? — powiedziałam i poczułam, jak mi głos skacze.
— Nic. Stare sprawy.
— Stare? Tu jest data sprzed dwóch miesięcy.
Podniosłam kolejną kartkę. „Umowa pożyczki”. I… mój PESEL. Mój adres. A podpis… wyglądał jak mój, ale nie był mój. Taki niby podobny, ale jakby ktoś się starał.
— Mamo… ty to podpisałaś?
Mama spuściła wzrok.
— Nie krzycz.
— Ja nie krzyczę! To jest na mnie! — już krzyczałam, nawet nie zauważyłam kiedy. — Czemu na mnie?!
— Bo inaczej by mi nie dali! — wypaliła i nagle też zaczęła krzyczeć. — Bo ty masz umowę o pracę, a ja mam emeryturę i oni mają mnie gdzieś! I co miałam zrobić?!
Zatkało mnie. Serio. Stałam z tym papierem i czułam, jak mi się trzęsą ręce.
— Jaką umowę? Ja mam zlecenie w sklepie, mamo…
— No to co? Na papierze i tak lepiej wyglądało niż moja emerytura. A poza tym… myślałam, że oddam szybko. To miało być na chwilę.
— Na chwilę?!
W mojej głowie od razu: komornik, konto, BIK, kredyt na mieszkanie kiedyś, cokolwiek. Ja od dwóch lat odkładam każdy grosz, żeby w końcu nie mieszkać w tej klitce na wynajmie na Pradze. A ona…
— Ile tego jest? — zapytałam ciszej.
Mama otworzyła usta i zamknęła. Usiadła na łóżku, jakby nagle nie miała siły.
— Trzydzieści osiem tysięcy — powiedziała w końcu.
Poczułam, jakby mi ktoś przyłożył w brzuch.
— Za co.
— Na tatę.
— Tata nie żyje od pięciu lat.
— No właśnie — syknęła. — I wszystko zostało na mnie.
I wtedy pierwszy raz od dawna usłyszałam w jej głosie coś takiego… nie wiem, żal? wściekłość?
— Jakie „wszystko”? — zapytałam.
Mama wstała, podeszła do szafy, zaczęła nerwowo przekładać ubrania, jakby coś chowała.
— Ty myślisz, że on był taki święty? — rzuciła. — Że pracował na budowie i tyle? On miał długi. Karciane. Pożyczał. Ukrywał. A ja spłacałam po cichu, żebyś ty nie wiedziała.
— Ale czemu ja mam za to płacić?
— Bo jesteś jego córką, a ja nie mam już z czego!
Wtedy mnie tknęło.
— Czekaj… jak to „jestem jego córką”? — palnęłam, bo nagle brzmiało to dziwnie.
Mama zamarła. Dosłownie. Stała z ręką w szafie, jakby trzymała powietrze.
— Co ty gadasz? — od razu się obroniłam, sama siebie. — Przecież…
— Daj spokój — powiedziała szybko. — Nie wyciągaj takich rzeczy.
— Jakich rzeczy? — podeszłam bliżej. — Mamo, o co chodzi?
I wtedy ona się rozpłakała. Tak po cichu, bez szlochu, ale łzy jej leciały i to było najgorsze, bo mama prawie nigdy nie płacze.
— Ty nie jesteś jego — powiedziała w końcu. — Znaczy… formalnie jesteś. W papierach. Ale…
Usiadłam na podłodze jak idiotka.
— Co.
— Byłam w ciąży, zanim poznałam ojca. Tego twojego „ojca”. Miałam dwadzieścia dwa lata, głupia byłam. Tamten facet… zniknął. A Zbyszek… Zbyszek się zgodził, żebym nie została sama. Dał ci nazwisko. I tyle.
Mózg mi się wyłączył, serio. Zbyszek. Czyli mój tata, którego całe życie nazywałam tatą, był… nie był?
— I ty mi mówisz, że… — zaczęłam, ale mi zabrakło słów.
— Nie miałam jak — warknęła nagle. — Jak? Kiedy? Jak miałam ci powiedzieć? Jak byłaś mała? Jak byłaś nastolatką i wszystko było dramatem? Jak umarł, to już w ogóle…
Wstałam i poczułam, że jestem wściekła, ale też… no właśnie. Bo Zbyszek mnie wychował. To on mnie uczył jeździć na rowerze pod blokiem na Grochowie. To on robił mi kanapki do szkoły. To on mi kupił pierwszą używaną Nokię.
A mama… mama przez lata dźwigała coś, czego ja nie widziałam.
— To czemu teraz te długi? — wykrztusiłam. — Skoro on nie był…
— Bo sąd. Spadek. — Mama machnęła ręką. — Ja wtedy przyjęłam spadek, bo nawet nie wiedziałam, że można inaczej. Notariusz coś mówił, ja byłam jak w amoku po pogrzebie. Przyszły pisma, potem kolejne. Część spłaciłam, część się ciągnie. I teraz… teraz przyszło to.
— To czemu nie przyszłaś do mnie normalnie? — zapytałam. — Czemu… podrobiłaś mój podpis?
Mama spojrzała na mnie tak, jakbym była naiwna.
— Bo byś powiedziała „nie”. I miałabyś rację. Tylko ja… ja się bałam, że mnie wyrzucą z mieszkania.
— Z jakiego mieszkania? — znowu to dziwne uczucie.
I wtedy padło coś, co mnie dobiło jeszcze bardziej.
— Z tego mieszkania. Bo ono nie jest do końca moje.
— Co to znaczy „nie jest do końca twoje”?!
Mama wyjęła z szafy kolejną kopertę. Akt notarialny. A w nim: współwłasność. I nazwisko… mojego wujka, brata Zbyszka, czyli „taty”.
— On ma połowę? — sapnęłam.
— Miał ci tego nie mówić… — mruknęła mama.
— Kto miał?!
— Wujek Marek. On wie od dawna. To on wtedy pomagał załatwiać sprawy po śmierci Zbyszka. I… on powiedział, że jak nie zaczniemy spłacać, to on sprzeda swoją część. A wtedy przyjdzie ktoś obcy i nas wywali.
Miałam w głowie jednocześnie sto rzeczy. Czyli mama wzięła pożyczkę na mnie, żeby spłacać długi po „tacie”, żeby wujek nie sprzedał udziału, żeby ona nie wylądowała u mnie na wynajmie w pokoju z aneksem. I jeszcze to, że Zbyszek nie był moim biologicznym ojcem, a ja całe życie żyłam w bajce, że jesteśmy normalni.
— Dzwoniłaś do Marka? — zapytałam.
— Dzwoniłam. Powiedział, że to nie jego problem. Że on też ma swoje dzieci. Że on nie będzie twojej matki utrzymywał.
— Ale przecież to też jego brat…
— Był. — Mama wzruszyła ramionami. — Każdy teraz tylko liczy.
Pomyślałam, że wujek Marek też pewnie nie jest potworem. Ma kredyt, ma swoje życie. Tylko że… kurde. My też mamy.
— Mamo, ja mogę ci pomóc, ale nie w ten sposób — powiedziałam i sama nie wierzyłam, że mówię spokojnie. — Ty mi zrobiłaś dług. Ja mogę mieć przez to komornika.
— Nie będziesz miała, oddam — rzuciła szybko.
— Z czego?
Zamilkła.
— No właśnie. — Wzięłam teczkę i zaczęłam kartkować dalej. I wtedy zobaczyłam coś jeszcze. Wniosek o wpis do księgi wieczystej. I… pełnomocnictwo. Na mnie. Jakbym ja upoważniła wujka Marka do czegoś.
— To jest kolejne fałszerstwo? — zapytałam.
Mama spojrzała i nagle też jakby zgłupiała.
— Ja tego nie robiłam.
— To skąd to się tu wzięło?
I wtedy mnie olśniło, aż mi się zimno zrobiło.
— Marek był tu ostatnio, prawda?
Mama milczała za długo.
— Był — przyznała. — Powiedział, że pomoże. Że coś załatwi. Że jak podpiszę kilka papierów, to będzie spokój.
— A ty podpisałaś?
— Podpisałam, bo co miałam zrobić?! — wybuchła znowu. — Ja nie rozumiem tych papierów! Ty zawsze mówisz, że nie masz czasu, że praca, że zmiana, że zmęczona!
I to mnie uderzyło, bo to prawda. Ja odsuwałam jej sprawy, bo „nie teraz”. A ona to „teraz” miała codziennie.
Siedziałyśmy potem w kuchni długo. Z czajnikiem, który gwizdał, bo zapomniałyśmy wyłączyć. Mama co chwila mówiła, że przeprasza, a potem, że zrobiłaby to jeszcze raz, bo „matka musi”. Ja raz chciałam ją przytulić, a raz miałam ochotę wyjść i trzasnąć drzwiami.
W końcu powiedziałam:
— Dobra. Jutro idziemy do banku i bierzemy wszystkie informacje. Potem idziemy do prawnika, chociażby do darmowych porad w urzędzie dzielnicy. I dzwonimy do Marka razem.
— A jak on się wkurzy?
— To się wkurzy. — Sama nie byłam pewna, czy to mówię odważnie, czy ze strachu.
Bo prawda jest taka, że ja już nie wiem, komu ufać. Mamie, która mnie kocha, ale potrafiła podpisać się za mnie? Wujkowi, który niby „pomaga”, a w papierach wygląda, jakby chciał mnie w coś wkręcić? I jeszcze ten Zbyszek… całe życie myślałam, że znam swoją historię, a teraz nagle nie.
Siedzę teraz u siebie, w tej swojej wynajętej kawalerce, i patrzę na telefon, bo mama co chwilę pisze: „odezwij się”, „nie gniewaj się”. A ja nie wiem, czy ja mam prawo się gniewać, czy powinnam po prostu zacisnąć zęby i ratować ją, bo przecież jest sama.
I powiedzcie mi szczerze: gdybyście byli na moim miejscu, poszlibyście z tym na policję (fałszerstwo, długi), czy próbowalibyście to załatwić po cichu i ratować rodzinę, nawet jeśli to może mnie wciągnąć na lata?